چیدمان پوسترهای ناصرالدین‌شاه آکتور سینما، کلاه‌قرمزی و پسرخاله، شب قوزی، آقای هالو و فسیل روی زمینه تیره

انتخاب تحریریه پرده

بهترین فیلم‌های کمدی ایرانی؛ از اجاره‌نشین‌ها تا فسیل

سی‌ونه کمدی از نسل‌های مختلف سینمای ایران. ترتیب، مسیر پیشنهادی تحریریه است نه تابلوی فروش و نه فهرست بسته.

An editorial guide to the Best Iranian Comedy Movies, also known as the Best Persian Comedy Movies.

کمدی ایرانی در چند نسل

کمدی ایرانی یک شکل ثابت ندارد. در میانهٔ دههٔ چهل، گنج قارون خنده را با ملودرام خانوادگی و آواز قاطی کرد و شب قوزی همان دهه، یک جسد را در شهر دست‌به‌دست کرد. بعد از انقلاب، خانه و آپارتمان جای سالن کافه را گرفت: مستأجرهایی که بر سر تعمیر به توافق نمی‌رسند، یا مادری که باید با یخچال خالی از مهمان پذیرایی کند.

از میانهٔ دههٔ هشتاد به این سو، بخش پرمخاطب این سینما شلوغ‌تر شد. جنگ، مدرسه، بانک و حتی یک سفر خارجی به موقعیت کمدی تبدیل شدند. هزارپا و فسیل نشان می‌دهند این شلوغی هنوز تماشاگر خودش را دارد، کنار فیلم‌هایی که خنده‌شان تلخ‌تر است؛ مثل نارنجی‌پوش یا خوک.

این صفحه برای کسی است که می‌خواهد کمدی ایرانی را از چند دهه ببیند، نه فقط نام‌هایی را که اخیراً بیشتر تکرار شده‌اند. اگر همان فیلم در پرده صفحه داشته باشد، پیوندش زیر شرح می‌آید. نبودن پیوند یعنی آن عنوان در فهرست فعلی منتشر نشده، نه اینکه فیلم کم‌اهمیت است.

این فیلم‌ها چطور انتخاب شدند؟

معیار، ماندن فیلم در حافظهٔ تماشاگر ایرانی و پخش شدنش میان نسل‌ها بوده است؛ از فیلمفارسیِ پرفروش تا کمدی جنگی و کمدی سیاه سال‌های اخیر. هر فیلمی که در این نسخه آمده، در ویکی‌پدیای فارسی یا در ویکی‌داده صریحاً کمدی یا کمدی‌درام معرفی شده است. اگر منبع‌ها بر سر کارگردان، سال یا خودِ کمدی بودن با هم نمی‌خواندند، فیلم را نیاورده‌ایم.

سال و کارگردان را با ویکی‌داده و مقالهٔ فارسی مقابله کرده‌ایم و جایی که مقالهٔ انگلیسی وجود داشت، آن را هم خوانده‌ایم. اگر تولید و اکران عمومی دو سال متفاوت داشتند، سال اکران روزدار را روی کارت آورده‌ایم و اختلاف را در یادداشت داخلی نگه داشته‌ایم. امتیاز، جایزه و ادعای در دسترس بودن نسخه را ننوشته‌ایم. برای دیدن فیلم باید صفحهٔ همان عنوان در پرده را باز کنید.

کمدی پیش از سال ۲۰۰۰

پیش از سال ۲۰۰۰، کمدی ایرانی هم فیلمفارسیِ شلوغ دارد و هم فیلمی که جسد یا گنج را بهانهٔ طنز اجتماعی می‌کند. مرز سال ۲۰۰۰ این‌جا فقط برای خواندن است.

اجاره‌نشین‌ها و آقای هالو هنوز دربارهٔ آدم‌هایی حرف می‌زنند که در شهر گم یا تحقیر می‌شوند، و کلاه‌قرمزی نشان می‌دهد عروسک تلویزیون هم می‌تواند به سینما بیاید و دردسر درست کند.

کمدی از ۲۰۰۰ به این سو

از حدود سال ۲۰۰۰، بسیاری از این کمدی‌ها به آپارتمان، مدرسه، اداره و سفر خارجی نزدیک‌تر می‌شوند. مارمولک یک لباس را تا آخر فیلم جدی می‌گیرد، ورود آقایان ممنوع یک ممنوعیت مدرسه‌ای را به موقعیت تبدیل می‌کند، و فسیل فاصلهٔ دو دوره را با بیدار شدن از کما نشان می‌دهد.

معاصر بودن به معنی قطع رابطه با نسل قبل نیست. مهرجویی در همین سال‌ها هم مهمان مامان را ساخت و هم نارنجی‌پوش را. تفاوت بیشتر در شلوغی فروش و در سرعت اتفاق‌هاست.

کمدی‌ها به تفکیک کارگردان

اگر کارگردانی بیش از یک فیلم در این انتخاب دارد، معرفی کوتاهش این‌جاست. بقیه با همان یک فیلم معرفی شده‌اند و جمله‌شان تکرار معرفیِ بالای کارت نیست.

داریوش مهرجویی Dariush Mehrjui

مهرجویی در این انتخاب چهار جور کمدی دارد: آقای هالو که از شهرستان برای ازدواج به تهران می‌آید، اجاره‌نشین‌ها که مستأجرها بر سر تعمیر به بن‌بست می‌رسند، مهمان مامان که سفره باید از هیچ جمع شود، و نارنجی‌پوش که یک عکاس لباس پاکبان می‌پوشد.

جعفر پناهی Jafar Panahi

پناهی در آفساید چند دختر را نشان می‌دهد که با لباس پسرانه می‌خواهند بازی ایران و بحرین را ببینند و همان اول دستگیر می‌شوند. کمدی از مکالمهٔ پشت فنس می‌آید، در حالی که خود فیلم بیشتر نقد محدودیت است.

تهمینه میلانی Tahmineh Milani

میلانی در آتش‌بس، معماری را که برای طلاق پیش وکیل می‌رود سر از مطب یک روان‌شناس درمی‌آورد. زوج فیلم، سایه و یوسف، هر دو مهندس‌اند و بگومگویشان موضوع جلسه می‌شود.

محسن مخملباف Mohsen Makhmalbaf

مخملباف در ناصرالدین‌شاه آکتور سینما، تاریخ سینمای ایران را با ورود اشتباهی یک عکاس به دربار قاجار تعریف می‌کند. شاهِ مخالف سینما، عاشق بازیگر یک فیلم قدیمی می‌شود و حکومت را رها می‌کند.

کمال تبریزی Kamal Tabrizi

تبریزی در لیلی با من است فیلمبرداری را نشان می‌دهد که از خط مقدم می‌ترسد و ناخواسته به آن می‌رسد، و در مارمولک دزدی را که لباس روحانی پوشیده تا امام جماعت یک روستا اشتباه گرفته شود. هر دو فیلم نقش اجباری را تا آخر جدی می‌گیرند.

سامان مقدم Saman Moghadam

مقدم در مکس یک دعوت اشتباهی را وسط همایش نخبگان می‌اندازد، و در نهنگ عنبر عشق طولانی ارژنگ به رویا را از سال‌های جنگ تا ازدواج‌های بعدی دنبال می‌کند. انرژی هر دو فیلم در جمع دوروبر آدم‌هاست.

مصطفی کیایی Mostafa Kiayei

کیایی در بارکد مسیر یک مصاحبهٔ استخدام را خودِ داستان می‌کند، و در مطرب خوانندهٔ کاباره‌ای را نشان می‌دهد که بعد از انقلاب به خواندن در مراسم رسیده و دخترش برایش صحنه‌ای در استانبول جور می‌کند.

سیامک یاسمی Siamak Yasemi

یاسمی در گنج قارون، الگوی فیلمفارسی پرفروش را با ملودرام خانوادگی و موقعیت‌های کمدی یکی کرد. ثروت و آواز در این فیلم تزئین‌اند؛ محور، پدر و پسری است که سال‌ها از هم خبر نداشته‌اند.

فرخ غفاری Farrokh Ghaffari

غفاری در شب قوزی یک قصه از هزار و یک شب را به تهران دههٔ چهل می‌آورد. کمدی فیلم از دست‌به‌دست شدن یک جسد می‌آید، نه از لطیفه‌گویی.

ابراهیم گلستان Ebrahim Golestan

گلستان در اسرار گنج درهٔ جنی، پیدا شدن یک گنج را تا عروسی و فروپاشی همان تجمل دنبال می‌کند. طنز فیلم در فاصلهٔ کشاورز و زندگی تازه‌ای است که دوروبری‌ها برایش می‌چینند.

ایرج طهماسب Iraj Tahmasb

طهماسب در کلاه‌قرمزی و پسرخاله، عروسک آشنای تلویزیون را به خیابان و ساختمان سیما می‌برد. دردسرها از علاقه‌ای می‌آید که بلد نیست خودش را جمع‌وجور کند.

محمدرضا هنرمند Mohammad-Reza Honarmand

هنرمند در مرد عوضی، یک سانحه و یک عمل جراحی را به جابه‌جایی مغز دو آدم تبدیل می‌کند. کمدی روی این فرض اغراق‌شده می‌ایستد و زندگی کارخانه و مخترع را قاطی می‌کند.

حسن فتحی Hassan Fathi

فتحی در ازدواج به سبک ایرانی، خواستگاری یک جوان آمریکایی از دختری با خانوادهٔ سنتی را تا شرط «همه‌چیزش ایرانی باشد» پیش می‌برد. این فیلم اولین کار سینمایی اوست.

مسعود ده‌نمکی Masoud Dehnamaki

ده‌نمکی در اخراجی‌ها، که اولین فیلم داستانی‌اش است، گروهی از جوانان جنوب شهر را با شرط و ضمانت به پادگان آموزشی جنگ می‌فرستد. طنز از دلیل هر کدام برای رفتن می‌آید.

پریسا بخت‌آور Parisa Bakhtavar

بخت‌آور در دایره‌زنگی، که اولین فیلم سینمایی‌اش است، نصب یک ماهواره در خانه‌ای شمالی را به روایت ساکنان همان ساختمان تبدیل می‌کند. فیلمنامه را اصغر فرهادی نوشته است.

سعید سهیلی Saeed Soheili

سهیلی در چارچنگولی دو برادر به‌هم‌چسبیده را مجبور می‌کند یک زندگی را نصف کنند، و در گشت ارشاد سه جوان جنوب شهر را نشان می‌دهد که با جا زدن خود به‌جای گشت، از مردم پول می‌گیرند.

شهرام شاه‌حسینی Shahram Shah-Hosseini

شاه‌حسینی در زن‌ها فرشته‌اند، زنی را نشان می‌دهد که مال و نمایشگاه را به نام شوهر کرده و بعد از فهمیدن خیانت، نقشه می‌کشد ثروتش را پس بگیرد.

محمدحسین لطیفی Mohammad Hossein Latifi

لطیفی در توفیق اجباری، زوجی را نشان می‌دهد که از هم جدا شده‌اند و هنوز به هم علاقه‌مندند، در حالی که رفت‌وآمدهای مرد، بدبینی زن را تازه نگه می‌دارد.

رامبد جوان Rambod Javan

جوان در ورود آقایان ممنوع، مدیر یک دبیرستان دخترانه را ناچار می‌کند برای المپیاد شیمی یک معلم مرد را بپذیرد. موقعیت‌ها از همین ممنوعیت و از تجرد هر دو طرف ساخته می‌شود.

پیمان قاسم‌خانی Peyman Ghasemkhani

قاسم‌خانی در خوب، بد، جلف کارگردانی را نشان می‌دهد که برای ساخته شدن فیلمش باید دو بازیگر تجاری را در مدت کوتاه به نقش نزدیک کند و این تمرین، آن‌ها را به یک پروندهٔ واقعی می‌برد.

مانی حقیقی Mani Haghighi

حقیقی در ۵۰ کیلو آلبالو یک عروسی را با ورود مأموران به‌هم می‌ریزد، و در خوک کارگردانی ممنوع‌کار را وسط زنجیره‌ای از قتل سینماگران می‌گذارد. هر دو فیلم کمدی را از موقعیت ناجور می‌سازند، نه از لطیفه.

منوچهر هادی Manouchehr Hadi

هادی در من سالوادور نیستم، معلمی را که به‌خاطر پس دادن پول پیدا شده معروف شده به سفری در برزیل می‌فرستد و او را با نامزد سابق یک زن غریبه اشتباه می‌گیرند.

مهران مدیری Mehran Modiri

مدیری در ساعت ۵ عصر، که اولین فیلم سینمایی‌اش است، وکیلی را در شمال تهران نشان می‌دهد که باید تا رأس ساعت به بانک برسد تا خانه‌اش مصادره نشود. شهر هر بار یک مانع تازه جلوی او می‌گذارد.

ابوالحسن داوودی Abolhassan Davoodi

داوودی در هزارپا، دو کیف‌قاپ را به آسایشگاه جانبازان می‌برد چون یکی‌شان می‌خواهد خودش را به دختری نزدیک کند که نذر کرده با یک جانباز ازدواج کند. دروغ، موتور کمدی است.

مهران احمدی Mehran Ahmadi

احمدی در مصادره، که اولین فیلم او در مقام کارگردان است، کارمند ساواکی را نشان می‌دهد که با بلیت بخت‌آزمایی برنده می‌شود و بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ناچار است از کشور برود.

مسعود اطیابی Masoud Atyabi

اطیابی در تگزاس دو دوست را تا برزیل و یک گروگان‌گیری دنبال می‌کند، در دینامیت دو طلبه را هم‌خانهٔ همسایه‌هایی با زندگی متفاوت می‌گذارد، و در بخارست دو برادر را پای یک دوربین مخفی خطرناک می‌برد.

سروش صحت Soroush Sehhat

صحت در جهان با من برقص، که اولین فیلم سینمایی‌اش است، دوستان جهانگیر را برای تولدی جمع می‌کند که ممکن است آخرین تولد او باشد. کمدی‌درام فیلم از همین دورهم‌نشینی و مرور رابطه‌ها می‌آید.

کریم امینی Karim Amini

امینی در فسیل سه عضو یک گروه موسیقی پیش از انقلاب را نشان می‌دهد که یکی‌شان بعد از سال‌ها کما، شهر و رفیق‌ها را عوض‌شده پیدا می‌کند. فاصلهٔ دو دوره، مبنای موقعیت‌های فیلم است.

جواد عزتی Javad Ezzati

عزتی در تمساح خونی، که اولین فیلم او در مقام کارگردان است، هومن و پیمان را در تنگنای پول نشان می‌دهد و آن‌ها را به قمار می‌رساند. کمدی فیلم از همین تصمیم عجولانه شروع می‌شود.

لحن‌ها کنار برچسب کمدی

برچسب را از همان منبعی آورده‌ایم که فیلم را کمدی دانسته است. یک اثر می‌تواند هم کمدی باشد و هم جنگی یا عاشقانه. برچسب، حال‌وهوا را حدس می‌زند و جای دیدن فیلم را نمی‌گیرد.

درام

درام در این انتخاب معمولاً به فشاری برمی‌گردد که روی یک رابطه، یک خانواده یا یک آبروی اجتماعی می‌نشیند. تعقیب و انفجار معیار نیست؛ معیار این است که تصمیم آدم‌ها در موقعیتی تنگ، قابل فهم و در عین حال ناراحت‌کننده باشد.

همه فیلم‌های درام در پرده

کمدی

کمدی ایرانی این فهرست اغلب از ازدحام خانه، سوءتفاهم طبقاتی یا شخصیتی شروع می‌شود که نقش اجتماعی‌اش با واقعیت زندگی‌اش جور درنمی‌آید. خنده نتیجه موقعیت است، نه قول اینکه همه‌چیز سبک بماند.

همه فیلم‌های کمدی در پرده

کمدی‌درام

بعضی فیلم‌ها لحن‌شان میان طنز موقعیت و تلخی رابطه نوسان می‌کند. این برچسب را فقط جایی آورده‌ایم که منبع، خودِ فیلم را کمدی‌درام دانسته باشد.

عاشقانه

رابطه در این فیلم‌ها معمولاً با خانواده، طبقه یا بیماری گره خورده است. عاشقانه بودن به معنی صحنه عاشقانه پیوسته نیست؛ به معنی این است که پیوند دو نفر، محور فشار داستان است.

همه فیلم‌های عاشقانه در پرده

اکشن

اکشن در این انتخاب به درگیری فیزیکی یا گروگان‌گیری اشاره دارد که از یک بن‌بست اجتماعی بیرون زده، نه به مجموعه‌ای از تعقیب‌های بی‌زمینه.

موزیکال

موزیکال را فقط جایی آورده‌ایم که منبع، موسیقی را ژانر فیلم دانسته باشد، نه هر جا که یک ترانه در پس‌زمینه شنیده می‌شود.

هر سی‌ونه فیلم، با شرح جدا

شرح هر فیلم مخصوص همان اثر است. شماره، ترتیب تحریریه است. اگر پرده صفحهٔ همان فیلم را داشته باشد، پیوندش زیر شرح می‌آید و متن پیوند نام فیلم را دارد.

پوستر فیلم اجاره‌نشین‌ها ساخته داریوش مهرجویی محصول ۱۹۸۷شماره انتخاب ۱

اجاره‌نشین‌ها

The Tenants

۱۹۸۷داریوش مهرجوییکمدی

مالک آپارتمانی در حاشیهٔ تهران مرده و ساختمان وارث ندارد. عباس‌آقا، مباشر او، می‌خواهد ملک را با کمک یک مشاور املاک تصاحب کند و نه خودش تعمیر را گردن می‌گیرد و نه به ساکنان اجازه می‌دهد. هر کس حرف خودش را حق می‌داند. یک شب بارانی، منبع آب پشت‌بام فرومی‌ریزد. کمدی از همین اصرار جمعی می‌آید که هیچ‌کس کوتاه نمی‌آید.

پوستر فیلم مارمولک ساخته کمال تبریزی محصول ۲۰۰۴شماره انتخاب ۲

مارمولک

The Lizard

۲۰۰۴کمال تبریزیکمدی، درام

رضا مارمولک، دزد سابقه‌دار، بعد از زخمی شدن به بیمارستان بیرون از زندان منتقل می‌شود، لباس یک روحانی بستری را برمی‌دارد و فرار می‌کند. در شهرکی مرزی او را با امام جماعتی که قرار بوده اعزام شود اشتباه می‌گیرند و امامت مسجد را به او می‌سپارند. هر چه بیشتر نقش را بازی می‌کند، فاصله‌اش با گذشتهٔ دزدی سخت‌تر می‌شود.

صفحه فیلم مارمولک در پرده
پوستر فیلم مهمان مامان ساخته داریوش مهرجویی محصول ۲۰۰۴شماره انتخاب ۳

مهمان مامان

Mum's Guest

۲۰۰۴داریوش مهرجوییکمدی، درام

مادر باخبر می‌شود خواهرزاده‌اش با نوعروس قرار است بیایند و آبروی سفره برایش حیاتی است. یدالله هنوز نرسیده که مهمان‌ها می‌رسند و آن‌قدر تعارف می‌شوند که شام را هم می‌مانند. در خانه وسیلهٔ پذیرایی نیست و مادر دست به دامان همسایه‌ها می‌شود. کمدی از شان خانواده است، نه از مسخره کردن فقرشان.

پوستر فیلم اخراجی‌ها ساخته مسعود ده‌نمکی محصول ۲۰۰۷شماره انتخاب ۴

اخراجی‌ها

Ekhrajiha

۲۰۰۷مسعود ده‌نمکیکمدی، جنگی

مجید از اراذل جنوب تهران عاشق دختر پیرمردی به نام میرزا است و میرزا شرط ازدواج را سر به راه شدن او می‌داند. مجید برای اثبات این ادعا به جبهه می‌رود و دوستانش هم با او می‌آیند. بودنشان در پادگان مخالف دارد، تا این‌که با ضمانت میرزا به آموزش می‌رسند. دلیل هر کدام برای رفتن، خودش یک موقعیت جداست.

پوستر فیلم نهنگ عنبر ساخته سامان مقدم محصول ۲۰۱۵شماره انتخاب ۵

نهنگ عنبر

Sperm Whale

۲۰۱۵سامان مقدمکمدی

ارژنگ سال‌ها عاشق رویاست. جنگ و سربازی میانشان فاصله می‌اندازد و هر کدام ازدواج دیگری را از سر می‌گذرانند، تا دوباره به هم برسند. فیلم این دلبستگی طولانی را با انرژی کمدی اغراق می‌کند و جمع دوروبر آن‌ها را هم وارد ماجرا می‌کند. نهنگ عنبر کمتر به یک گرهٔ پلیسی بسته است و بیشتر به حافظهٔ یک نسل.

پوستر فیلم هزارپا ساخته ابوالحسن داوودی محصول ۲۰۱۸شماره انتخاب ۶

هزارپا

Hezarpa

۲۰۱۸ابوالحسن داوودیکمدی

رضا نیازی و دوستش منصور کیف‌قاپ‌اند. رضا از مادر منصور می‌فهمد الهام، دختر صاحب‌کار پولدار، نذر کرده با یک جانباز ازدواج کند. رضا که در تصادف پایش را از دست داده به آسایشگاه جانبازان می‌رود، جایی که دختر مدیر آن‌جاست، و با دروغ‌های پی‌درپی سعی می‌کند علاقه‌اش را جلب کند. کمدی روی همین نقش ساختگی می‌ایستد.

پوستر فیلم فسیل ساخته کریم امینی محصول ۲۰۲۳شماره انتخاب ۷

فسیل

Fossil

۲۰۲۳کریم امینیکمدی، درام

اسماعیل، سعید و صفا عضو گروه بلک داگز هستند و هر کدام جور دیگری دنبال دیده شدن‌اند. اسی در راه قصر تصادف می‌کند، به کما می‌رود و سال‌ها بعد بیدار می‌شود؛ شاه رفته، نامزدش ازدواج کرده، سعید عضو کمیته شده و صفا به سازمان مجاهدین خلق پیوسته است. فاصلهٔ دو دوره، موقعیت‌های فیلم را می‌سازد و اسی بار دیگر هم میان درگیری رفیق‌ها از پا درمی‌آید.

پوستر فیلم ورود آقایان ممنوع ساخته رامبد جوان محصول ۲۰۱۱شماره انتخاب ۸

ورود آقایان ممنوع

No Men Allowed

۲۰۱۱رامبد جوانکمدی، درام

خانم دارابی مدیر یک دبیرستان دخترانه است و با ورود آقایان مخالف. وقتی معلم شیمی المپیاد به مرخصی زایمان می‌رود، جست‌وجوی جایگزین زن به جایی نمی‌رسد و آقای جبلی، معلم مجرد و دست‌وپاچلفتی، تنها گزینه می‌ماند. دخترها با کمک پدر یکی از دانش‌آموزان اردویی می‌چینند تا مدیر بداخلاق و معلم تازه‌وارد را روبه‌روی هم بگذارند.

صفحه فیلم ورود آقایان ممنوع در پرده
پوستر فیلم آتش‌بس ساخته تهمینه میلانی محصول ۲۰۰۶شماره انتخاب ۹

آتش‌بس

Cease Fire

۲۰۰۶تهمینه میلانیکمدی، عاشقانه

سایه، مهندس معمار، می‌خواهد از یوسف، مهندس عمران، جدا شود و راهی دفتر وکیل است، اما اشتباهی به مطب یک روان‌شناس می‌رسد. جلسه به‌جای امضای جدایی، به بگومگوی دو آدم سرسخت تبدیل می‌شود که هنوز بلدند حرف هم را ناتمام بگذارند. کمدی از عادت‌های زناشویی می‌آید و فیلم این عادت‌ها را بی‌ضرر نشان نمی‌دهد.

پوستر فیلم گنج قارون ساخته سیامک یاسمی محصول ۱۹۶۵شماره انتخاب ۱۰

گنج قارون

Ganj-e Qarun

۱۹۶۵سیامک یاسمیکمدی، درام، عاشقانه

علی و دوستش، قارون را که از سر ناامیدی می‌خواسته خودش را به زاینده‌رود بیندازد نجات می‌دهند و به خانه می‌برند. مادر علی فاش می‌کند که این مرد همان پدری است که سال‌ها پیش آن‌ها را رها کرده. پسر او را می‌راند و قارون، که وارثی ندارد، بارها سعی می‌کند پسر را برگرداند. کمدی و آواز روی همین رفت‌وآمد پدر و پسر سوار است.

پوستر فیلم شب قوزی ساخته فرخ غفاری محصول ۱۹۶۵شماره انتخاب ۱۱

شب قوزی

Night of the Hunchback

۱۹۶۵فرخ غفاریکمدی، درام

قوزیِ یک گروه شادمانی هنگام غذا خوردن خفه می‌شود. اعضای گروه از ترس، جسد را به خانه‌ای می‌برند و از آن‌جا جسد دست‌به‌دست آدم‌هایی می‌شود که هر کدام به نحوی گناهکارند و می‌خواهند از شر آن خلاص شوند. پلیس در نهایت جسد را پیدا می‌کند. غفاری این قصه را از هزار و یک شب به تهران همان سال‌ها آورده است.

پوستر فیلم آقای هالو ساخته داریوش مهرجویی محصول ۱۹۷۰شماره انتخاب ۱۲

آقای هالو

Mr. Naive

۱۹۷۰داریوش مهرجوییکمدی، درام

آقای هالو از شهرستان به تهران می‌آید تا زن بگیرد و همان اول در گاراژ چمدانش را می‌دزدند. هم‌ولایتی‌اش، محمدی‌پور، او را به معامله‌ای بی‌سرانجام می‌کشاند و بعد در بیابان رهایش می‌کند. وسط این گم‌گشتگی، هالو در یک خیاطی مهری را می‌بیند و عاشق می‌شود. کمدی از سادگی کسی می‌آید که قاعدهٔ شهر را بلد نیست و شهر هم قصد یاد دادن ندارد.

پوستر فیلم اسرار گنج درهٔ جنی ساخته ابراهیم گلستان محصول ۱۹۷۴شماره انتخاب ۱۳

اسرار گنج درهٔ جنی

The Ghost Valley's Treasure Mysteries

۱۹۷۴ابراهیم گلستانکمدی، درام

علی کشاورز هنگام شخم به گنج بزرگی می‌رسد و پنهانی تکه‌هایی از آن را در شهر می‌فروشد. خریداران عتیقه او را به جدایی از همسر روستایی و ازدواج با زنی شهری تشویق می‌کنند و عده‌ای هم دنبال محل گنج‌اند. شب عروسی، انفجار دینامیت کارگران جاده‌سازی خانهٔ تازه‌اش را ویران می‌کند و همه رهایش می‌کنند. طنز فیلم در همین سرعتِ عوض شدن زندگی است.

پوستر فیلم ناصرالدین‌شاه آکتور سینما ساخته محسن مخملباف محصول ۱۹۹۲شماره انتخاب ۱۴

ناصرالدین‌شاه آکتور سینما

Once Upon a Time, Cinema

۱۹۹۲محسن مخملبافکمدی، درام

میرزا ابراهیم‌خان عکاس‌باشی در سفر فرنگ شیفتهٔ سینماتوگراف می‌شود. قرار است او را نزد ولیعهد بفرستند، اما فراشباشی اشتباهاً پیش ناصرالدین‌شاه می‌فرستدش. شاه که خودش فیلم‌ها را سانسور می‌کند، عاشق هنرپیشهٔ یک فیلم قدیمی می‌شود، حکومت را رها می‌کند و دنبال سینما می‌رود. کمدی، تاریخ سینما را با همین اشتباهِ درباری تعریف می‌کند.

پوستر فیلم کلاه‌قرمزی و پسرخاله ساخته ایرج طهماسب محصول ۱۹۹۴شماره انتخاب ۱۵

کلاه‌قرمزی و پسرخاله

Kolah Ghermezi and Pesar Khaleh

۱۹۹۴ایرج طهماسبکمدی

کلاه‌قرمزی بزرگ شده و هنوز بازیگوشی‌اش باعث اخراج از مدرسه می‌شود. شغل هم گیرش نمی‌آید، تا این‌که از تلویزیون تصمیم می‌گیرد پیش آقای مجری برود. به تهران نزد پسرخاله می‌آید و در ساختمان سیما، از شدت علاقه، می‌خواهد مانع‌های ازدواج مجری را بردارد و خودش مانع تازه می‌سازد. دردسرها از محبتی می‌آید که اندازه نگه نمی‌دارد.

پوستر فیلم لیلی با من است ساخته کمال تبریزی محصول ۱۹۹۶شماره انتخاب ۱۶

لیلی با من است

Leily Is with Me

۱۹۹۶کمال تبریزیکمدی، جنگی، درام

صادق مشکینی فیلمبردار تلویزیون است و از خط مقدم می‌ترسد، اما برای وام تکمیل خانه‌اش باید برای فیلم‌برداری از اسیران عراقی به منطقهٔ جنگی برود. شب وصیت می‌نویسد و صبح با آقای کمالی راه می‌افتد. هر ترفندی می‌زند که به خط نرسد و همان ترفندها او را به خط می‌رسانند. این فیلم از اولین کمدی‌هایی است که جنگ ایران و عراق را این‌طور نزدیک نشان می‌دهد.

پوستر فیلم مرد عوضی ساخته محمدرضا هنرمند محصول ۱۹۹۸شماره انتخاب ۱۷

مرد عوضی

The Changed Man

۱۹۹۸محمدرضا هنرمندکمدی، عاشقانه

خسرو پذیرش، مخترع یک پودر لباسشویی، برای دیدن مدیرعامل کارخانه به آسانسور می‌رود و سانحه می‌بیند. همان وقت داریوش، مدیرعامل، سکته می‌کند و می‌میرد. در بیمارستان مغز این دو را جابه‌جا می‌کنند؛ خسرو را به خاک می‌سپارند و داریوش با مغز خسرو به زندگی برمی‌گردد. کمدی از این فرض پزشکیِ اغراق‌شده شروع می‌شود و دو زندگی را روی هم می‌اندازد.

پوستر فیلم مکس ساخته سامان مقدم محصول ۲۰۰۵شماره انتخاب ۱۸

مکس

Maxx

۲۰۰۵سامان مقدمکمدی، موزیکال

گروهی از نخبگان ایرانی مقیم خارج به دعوت به یک همایش فرهنگی در ایران می‌آیند. یک نفر با دعوتنامهٔ اشتباه میان آن‌هاست و حضورش برنامه را از شکل رسمی خارج می‌کند. مکس کمدی موزیکال است و این مهمان اضافی، بهانهٔ اتفاق‌هایی می‌شود که همایش برایشان جا نگذاشته است.

پوستر فیلم ازدواج به سبک ایرانی ساخته حسن فتحی محصول ۲۰۰۶شماره انتخاب ۱۹

ازدواج به سبک ایرانی

Marriage, Iranian Style

۲۰۰۶حسن فتحیکمدی، عاشقانه

شیرین پدر سنتی و سخت‌گیری دارد و با وساطت دایی و مادرش اجازه پیدا می‌کند در آژانس هواپیمایی دایی کار کند. دیوید، جوان آمریکایی، همان‌جا دل به او می‌بندد و رقیب بازاری پدر هم پسر خودش را داماد می‌خواهد. وقتی دیوید به خواستگاری می‌آید، حاجی شرط می‌گذارد: این عروسی فقط وقتی سر می‌گیرد که همه‌چیزش ایرانی باشد.

صفحه فیلم ازدواج به سبک ایرانی در پرده
پوستر فیلم آفساید ساخته جعفر پناهی محصول ۲۰۰۶شماره انتخاب ۲۰

آفساید

Offside

۲۰۰۶جعفر پناهیکمدی، درام

چند دختر با لباس مبدل می‌خواهند بازی ایران و بحرین را از نزدیک ببینند و به‌خاطر ممنوعیت ورود زنان به ورزشگاه دستگیر می‌شوند. سربازها هم‌سن‌وسال خود آن‌هایند و باید آن‌ها را به کمیته ببرند. برد ایران خیابان را شلوغ می‌کند و دخترها در همین شلوغی درمی‌روند. موقعیت خنده‌دار است، اما موضوع فیلم همان ممنوعیت است.

پوستر فیلم دایره‌زنگی ساخته پریسا بخت‌آور محصول ۲۰۰۸شماره انتخاب ۲۱

دایره‌زنگی

Dayereh Zangi

۲۰۰۸پریسا بخت‌آورکمدی‌درام

جمعه‌ای در تهران، محمد همراه شیرین می‌شود که برای تعمیر خودروی پدرش به پول نیاز دارد. آن دو به خانه‌ای در شمال شهر می‌روند تا با نصب ماهواره پول را جور کنند. روبه‌رو شدن با ساکنان خانه، مسیر را از یک کار فنی ساده خارج می‌کند. کمدی اجتماعی فیلم از همین ساختمان و از عادت‌های خصوصی آدم‌های آن درمی‌آید.

پوستر فیلم چارچنگولی ساخته سعید سهیلی محصول ۲۰۰۸شماره انتخاب ۲۲

چارچنگولی

Charchangooli

۲۰۰۸سعید سهیلیکمدی

شهرام و بهرام چنگولی دوقلوهایی هستند که از کتف و شانه به هم چسبیده‌اند و یک دست مشترک دارند. یکی اهل مهمانی است و دیگری مذهبی، و برای تحمل هم طرح زوج و فرد می‌ریزند: یک روز جشن و رستوران عمو، یک روز قاعدهٔ بهرام. کمدی از این اجبار است که دو خلق‌وخوی متضاد نمی‌توانند از هم فاصله بگیرند.

پوستر فیلم زن‌ها فرشته‌اند ساخته شهرام شاه‌حسینی محصول ۲۰۰۸شماره انتخاب ۲۳

زن‌ها فرشته‌اند

Women Are Angels

۲۰۰۸شهرام شاه‌حسینیکمدی

زنی پولدار که عاشق شوهرش است، نمایشگاه و خانه را به نام او کرده. در سفری که انجام نمی‌شود، به خیانت شوهر پی می‌برد و با کمک یک دوست از همان علاقه‌اش به زنان استفاده می‌کند تا ثروت را برگرداند و او را به مرد آس‌وپاس قبلی تبدیل کند. کمدی روی این نقشهٔ دوطرفه می‌ایستد.

پوستر فیلم توفیق اجباری ساخته محمدحسین لطیفی محصول ۲۰۰۸شماره انتخاب ۲۴

توفیق اجباری

Tofigh-e Ejbari

۲۰۰۸محمدحسین لطیفیکمدی، عاشقانه

زوجی از هم جدا شده‌اند و هنوز یکدیگر را دوست دارند. رفت‌وآمدها و آشنایان مرد، بدبینی همسر سابق را زنده نگه می‌دارد و آشتی را به چیزی شبیه قرار تازه تبدیل می‌کند. توفیق اجباری کمدی رمانتیک است و گرهٔ فیلم همین فاصلهٔ میان علاقه و سوءظن است، نه یک حادثهٔ بزرگ بیرون از خانه.

پوستر فیلم گشت ارشاد ساخته سعید سهیلی محصول ۲۰۱۲شماره انتخاب ۲۵

گشت ارشاد

Guidance Patrol

۲۰۱۲سعید سهیلیکمدی

عطا، حسن و عباس سه جوان جنوب تهران‌اند که برای گذران زندگی دست به کار خلاف می‌زنند. یکی از راه‌هایشان این است که خود را به‌جای گشت ارشاد جا بزنند و از دخترها و پسرهای جوان پول بگیرند. کمدی از این نقش دزدی می‌آید: آدم‌هایی که خودشان از قاعده بیرون‌اند، موقتاً قاعده را اجرا می‌کنند.

پوستر فیلم نارنجی‌پوش ساخته داریوش مهرجویی محصول ۲۰۱۲شماره انتخاب ۲۶

نارنجی‌پوش

The Orange Suit

۲۰۱۲داریوش مهرجوییکمدی

حامد آبان عکاس مطبوعات است و با خواندن کتابی دربارهٔ فنگ‌شویی چنان درگیر پاکیزگی محیط می‌شود که لباس نارنجی پاکبان‌ها را می‌پوشد و به شهرداری می‌پیوندد. شهرت «نارنجی‌پوش لیسانسه» زندگی خصوصی و خانوادگی‌اش را به‌هم می‌ریزد. کمدی سیاه مهرجویی از همین جدیتِ بیش از اندازه در یک فکر تازه می‌آید.

پوستر فیلم بارکد ساخته مصطفی کیایی محصول ۲۰۱۶شماره انتخاب ۲۷

بارکد

Barcode

۲۰۱۶مصطفی کیاییکمدی

حامد برای استخدام به دفتر رئیس یک شرکت مراجعه می‌کند و فیلم، به‌جای خودِ مصاحبه، مسیر رسیدنش به آن دفتر را تعریف می‌کند. هر مانع کوچک، قرار را عقب می‌اندازد. بارکد کمدی را از یک کار اداریِ به‌ظاهر ساده می‌سازد و توضیح نمی‌دهد که استخدام، آخرِ این مسیر است یا فقط بهانهٔ آن.

پوستر فیلم من سالوادور نیستم ساخته منوچهر هادی محصول ۲۰۱۵شماره انتخاب ۲۸

من سالوادور نیستم

I Am Not Salvador

۲۰۱۵منوچهر هادیکمدی

ناصر ایزدی معلمی است که پول پیدا شده را به صاحبش برگردانده و برای همین به تلویزیون راه پیدا کرده است. بعد او را برندهٔ سفری به برزیل معرفی می‌کنند و با اصرار همسرش راهی می‌شود. در ساحل، زنی برزیلی او را با نامزد سابقش اشتباه می‌گیرد و ناصر را سالوادور صدا می‌کند. کمدی از این شباهت ناخواسته و از آدمی می‌آید که برای معروف شدن نقشه نکشیده بود.

پوستر فیلم ۵۰ کیلو آلبالو ساخته مانی حقیقی محصول ۲۰۱۶شماره انتخاب ۲۹

۵۰ کیلو آلبالو

50 Kilos of Sour Cherries

۲۰۱۶مانی حقیقیکمدی

عروسی مرجان با ورود مأموران به‌هم می‌ریزد، چون داماد خلافکار است. آب آلبالو روی پیراهن داوود می‌ریزد و دوستش خیال می‌کند تیر خورده. داوود که نمی‌تواند لباس خودش را بپوشد، با مانتو از خانه خارج می‌شود، سوار ماشین آیدا می‌شود و تصادف با خودروی پلیس کار را بدتر می‌کند. کمدی از یک لکه شروع می‌شود و تا بازداشت ادامه پیدا می‌کند.

پوستر فیلم ساعت ۵ عصر ساخته مهران مدیری محصول ۲۰۱۷شماره انتخاب ۳۰

ساعت ۵ عصر

5 in the Afternoon

۲۰۱۷مهران مدیریکمدی

مهرداد پرهام وکیل است و تنها در شمال تهران زندگی می‌کند. نامزدش در فرانسه درس می‌خواند و خود او باید تا ساعت پنج به شعبهٔ بانک برسد و قسط را بدهد، وگرنه خانه مصادره می‌شود. مترو، شلوغی و معطلی‌های شهر هر بار او را از این قرار عقب می‌اندازند. کمدی مدیری از یک ضرب‌الاجل ساده و از شهری می‌آید که برای یک نفر جا باز نمی‌کند.

صفحه فیلم ساعت ۵ عصر در پرده
پوستر فیلم خوب، بد، جلف ساخته پیمان قاسم‌خانی محصول ۲۰۱۷شماره انتخاب ۳۱

خوب، بد، جلف

The Good, the Bad, the Corny

۲۰۱۷پیمان قاسم‌خانیکمدی، اکشن

یک کارگردان سینمای هنری تحت فشار تهیه‌کننده باید دو بازیگر تجاری را در نقش‌های اصلی بپذیرد و در مدت کوتاه آن‌ها را به نقش نزدیک کند. سرگرد شادمان قبول می‌کند آموزششان بدهد و آن‌ها را سر صحنهٔ کار خودش می‌برد. تمرین بازیگری به یک پروندهٔ واقعی می‌رسد. کمدی از فاصلهٔ میان بازیگر تجاری و جدی گرفتن نقش است.

پوستر فیلم مصادره ساخته مهران احمدی محصول ۲۰۱۸شماره انتخاب ۳۲

مصادره

Confiscation

۲۰۱۸مهران احمدیکمدی، درام

اسماعیل یارجانلو کارمند ساواک است و با بلیت بخت‌آزمایی برندهٔ اعانهٔ ملی می‌شود. با همان پول در عباس‌آباد زمین می‌خرد و بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ناچار به خروج از کشور می‌شود و وکالت زمین را به دوستش جلال می‌دهد. مقاله او را مردی هم نشان می‌دهد که از شغلش چیز زیادی نمی‌داند و با زنی آمریکایی ازدواج کرده است. کمدی از آدمی می‌آید که ثروت، درست وقت عوض شدن همه‌چیز به او رسیده.

پوستر فیلم خوک ساخته مانی حقیقی محصول ۲۰۱۸شماره انتخاب ۳۳

خوک

Pig

۲۰۱۸مانی حقیقیکمدی، درام

حسن کسمایی مدتی است اجازهٔ ساخت فیلم ندارد و رابطهٔ خانگی‌اش هم به‌هم ریخته. بازیگر و معشوقه‌اش می‌خواهد با کارگردان‌های دیگر کار کند و یک بازیگر جوان هم دنبال فرصتی پیش اوست. هم‌زمان قاتلی شروع به کشتن کارگردان‌ها می‌کند و حسن، برخلاف انتظارش، در فهرست قربانی‌ها نیست و اسمش به‌عنوان مظنون بالا می‌آید. کمدی سیاه از همین جاماندنِ تحقیرآمیز می‌آید.

پوستر فیلم تگزاس ساخته مسعود اطیابی محصول ۲۰۱۸شماره انتخاب ۳۴

تگزاس

Texas

۲۰۱۸مسعود اطیابیکمدی

بهرام و ساسان دو دوست‌اند. ساسان در برزیل زندگی کرده و بهرام هم می‌خواهد بماند، برای همین سرپرستی یک کودک برزیلی را بهانه می‌کند. پول میان بدهی، یک گروگان‌گیری و تعقیب پلیس گم می‌شود و آن‌ها برای نجات آلیس سراغ دایی هوشنگ می‌روند و کار به جزیره‌ای به نام تگزاس می‌کشد. کمدی اکشن فیلم از نقشه‌هایی می‌آید که از همان اول پولشان جور نیست.

پوستر فیلم مطرب ساخته مصطفی کیایی محصول ۲۰۱۹شماره انتخاب ۳۵

مطرب

Motreb

۲۰۱۹مصطفی کیاییکمدی

ابراهیم پیش از انقلاب خوانندهٔ کاباره است و بعد از ۱۳۵۷، چون به شهرت خواننده‌های لس‌آنجلسی نرسیده، به خواندن در مراسم بسنده می‌کند. دخترش ترتیب می‌دهد در هفتهٔ فرهنگی ایران در استانبول روی صحنه برود و پسرش، که رپ کار می‌کند، این سفر را فرصت اجرای خودش می‌بیند. کمدی از فاصلهٔ میان نام قدیمی و صحنه‌ای است که هنوز برایش ممکن است.

پوستر فیلم جهان با من برقص ساخته سروش صحت محصول ۲۰۲۰شماره انتخاب ۳۶

جهان با من برقص

Dance with Me

۲۰۲۰سروش صحتکمدی، درام

دوستان جهانگیر به دعوت برادرش بهمن برای تولدی جمع می‌شوند که ممکن است به‌خاطر بیماری، آخرین تولد او باشد. همین دورهم‌نشینی آن‌ها را وامی‌دارد خودشان و رابطه‌های قدیمی را مرور کنند. کمدی‌درام فیلم در لحن این جمع است، نه در انکار بیماری. موقعیت، جشن را به نشست تجدید حساب تبدیل می‌کند.

صفحه فیلم جهان با من برقص در پرده
پوستر فیلم دینامیت ساخته مسعود اطیابی محصول ۲۰۲۱شماره انتخاب ۳۷

دینامیت

Dynamite

۲۰۲۱مسعود اطیابیکمدی

هادی و محمدحسین دو طلبهٔ هم‌درس‌اند و در تهران دنبال خانه می‌گردند. آپارتمانی در شمال شهر گیرشان می‌آید که همسایه‌اش اکبر از فروش مشروب و مواد می‌گذرد و دو خواهر، ساناز و زیبا، هر هفته مهمانی دارند. زندگی این واحدها به هم گره می‌خورد. کمدی از همسایگی آدم‌هایی می‌آید که قاعدهٔ مشترکی برای راهرو ندارند.

پوستر فیلم بخارست ساخته مسعود اطیابی محصول ۲۰۲۲شماره انتخاب ۳۸

بخارست

Bucharest

۲۰۲۲مسعود اطیابیکمدی

جلیل و جلال دو برادرند. یکی در تاکسی اینترنتی کار می‌کند و دیگری در استخری به نام بخارست. جلیل می‌خواهد با پیج اینستاگرام پول دربیاورد و برای همین ویدیوهای دوربین مخفی خطرناک می‌گیرد. یکی از همین ویدیوها، که در استخر ضبط شده، او را به دردسری می‌اندازد که برادرش را هم با خودش می‌برد. کمدی از محتوایی می‌آید که برای دیده شدن ساخته شده و از کنترل خارج می‌شود.

صفحه فیلم بخارست در پرده
پوستر فیلم تمساح خونی ساخته جواد عزتی محصول ۲۰۲۴شماره انتخاب ۳۹

تمساح خونی

Alligator Blood

۲۰۲۴جواد عزتیکمدی

هومن و پیمان با دردسر بزرگی و کمبود پول روبه‌رو هستند و برای همین تصمیم می‌گیرند به قمار روی بیاورند. تمساح خونی کمدی اکشن است و این تصمیم، نقطهٔ شروع گرفتاری‌های بعدی آن‌هاست. فیلم اولین کار جواد عزتی در مقام کارگردان است و موقعیت را از دست‌خالی بودن این دو نفر می‌سازد، نه از یک نقشهٔ حساب‌شده.

صفحه فیلم تمساح خونی در پرده

بعد از این فهرست

این صفحه جای دیدن فیلم را نمی‌گیرد. اگر پیوندی زیر شرح دیدید، صفحهٔ همان عنوان در پرده داستان، بازیگران و وضعیت پخش را نشان می‌دهد. اگر ندیدید، نشانی تازه‌ای برای تماشا ساخته نشده است.

برای انتخابی که فقط کمدی نیست، فهرست فیلم‌های ایرانی تمام دوران کنار همین صفحه نشسته است. هر دو انتخاب تحریریه‌اند و هیچ‌کدام ادعا نمی‌کنند تنها ترتیب ممکن‌اند.

پرسش‌های رایج

آیا این فهرست، رتبه‌بندی رسمی بهترین کمدی‌های ایرانی است؟

نه. این انتخاب تحریریه پرده است و شماره‌ها مسیر پیشنهادی همان انتخاب‌اند. کمدی مهمی می‌تواند بیرون فهرست بماند و ترتیب هم می‌تواند با بازبینی عوض شود.

چرا بعضی کمدی‌های معروف این‌جا نیستند؟

اگر منبع‌ها بر سر سال، کارگردان یا کمدی بودن فیلم با هم نمی‌خواندند، آن را نیاورده‌ایم. دنباله‌ها را هم فقط وقتی آورده‌ایم که خودشان قصه و موقعیت جدا داشته باشند؛ وگرنه همان فیلم اول مانده است.

چرا بعضی فیلم‌ها لینک تماشا ندارند؟

پیوند فقط وقتی ساخته می‌شود که همان فیلم در فهرست منتشرشدهٔ پرده صفحهٔ عنوان داشته باشد و نام و سالش با کارت بخورد. اگر نخورد، کارت فقط معرفی می‌کند و نشانی تازه اختراع نمی‌کند.

سال و کارگردان از کجا آمده است؟

از ویکی‌داده و مقالهٔ فارسی هر فیلم، و اگر مقالهٔ انگلیسی داشتیم از آن هم. جایی که تولید و اکران دو تاریخ داشتند، تاریخ اکران را آورده‌ایم. ژانر را هم از همان منبعی گرفته‌ایم که فیلم را کمدی دانسته، نه از حدس.

آیا سریال کمدی هم در این صفحه هست؟

نه. این صفحه فقط فیلم سینمایی است. برای فصل و قسمت باید به بخش سریال‌های پرده بروید.

آیا می‌شود از این صفحه امتیاز یا جایزهٔ فیلم را فهمید؟

نه. عمداً امتیاز، جایزه و ادعای در دسترس بودن نسخه را ننوشته‌ایم. برای وضعیت پخش، فقط صفحهٔ خود فیلم در پرده معتبر است.